Poniższy przekład powstał w specyficznym kontekście, mianowicie na potrzeby koncertu, który odbył się tuż po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku. Reżyser koncertu zasugerował usunięcie z tekstu bezpośrednich zwrotów do dziecka, aby uczynić utwór bardziej uniwersalnym w przekazie. Tak też się stało. Otwierającą Hear My Song frazę: „Child, I know you’re weary / and your eyes want to close” oddałam słowami: „Znów spod ciężkich powiek / patrzysz na mnie przed snem”. Słowo „dziecko” („child”) nie było niezbędne dla zachowania charakteru kołysanki. Tekst piosenki nadal uspokaja i utula. W razie potrzeby można go zresztą zaśpiewać nieco inaczej, przywracając oryginalny kontekst relacji matka–dziecko (np. wers: „Trust me, mama knows”, który w moim przekładzie brzmi: „ja to wszystko wiem”, łatwo zmodyfikować na: „dziecko, ja to wiem”).

Dlaczego wspominam właśnie o tym, a nie o użytych środkach stylistycznych czy układzie sylab i akcentów? Bo w polskim środowisku musicalowym nie mówi się głośno, że literacki przekład piosenki może służyć czemuś innemu niż tylko mniej lub bardziej udolnemu odwzorowaniu fraz tekstu oryginalnego. Tłumaczenie – zwłaszcza literackie – jest aktem interpretacji i reekspresji. Kierunek tej interpretacji oraz zakres swobody twórczej tłumacza mogą (a nawet powinny!) być przedmiotem refleksji, dyskusji i negocjacji. Ten sam tekst można przełożyć na różne sposoby, z różną intencją, niczego nie ujmując jego tak zwanej wierności wobec oryginału. Wszystko zależy od celu, w jakim powstaje przekład; od kontekstu społecznego i artystycznego, od projektowanego odbiorcy, od koncepcji wykonawczej itd. (w przekładoznawstwie nazywa się to teorią skoposu). Polscy reżyserzy i kierownicy literaccy zdają się nie zauważać tego potencjału, wykorzystując przeważnie ten sam przekład w kolejnych inscenizacjach danego tytułu musicalowego. Trudno też doszukać się wypowiedzi samych tłumaczy musicalowych, którzy pokusiliby się o refleksję na temat własnej lub narzuconej przez zleceniodawcę interpretacji. W polskim teatrze muzycznym są to nadal nieodkryte wody. Zapraszam więc do lektury utworu, w którym „w nieznane wzywa wielka woda”.

Usłysz to

KOBIETA 2
Znów spod ciężkich powiek
patrzysz na mnie przed snem;
dnia przybywa, czas się dłuży,
coraz trudniej w tej podróży –
ja to wszystko wiem.

Lecz wtul się, nim sen cię zabierze
i spójrz na przebyty już szlak.
Opowiem ci sny, w które wierzę;
przydadzą się dziś, gdy siły nam brak.

Usłysz to, co pobrzmiewa mi w głosie nadzieją.
Usłysz to, zbierz nadziei tej ziarna i siej!
Usłysz to, co wskazuje ci cel,
kiedy nie wiesz, dokąd iść.
Słuchaj, co ci śpiewam przed snem –
będzie lżej.

KOBIETA 1
Znów strach grzęźnie w gardle;
dobrze znasz już ten smak,
ale miej choć trochę wiary –
rano skończą się koszmary.
Uwierz: będzie tak.

KOBIETA 1, KOBIETA 2
Więc wtul się bez słów w moje ramię;
przypomnę ci coś, co już wiesz,
a jeśli potrzeba, to skłamię.

KOBIETA 2
Przetrwamy ten czas,
ty…

KOBIETA 1, KOBIETA 2
…mocno w to wierz.

MĘŻCZYZNA 1
Usłysz to, co pobrzmiewa mi w głosie nadzieją.
Usłysz to, zbierz nadziei tej ziarna i siej!
Usłysz to, co wskazuje ci cel,
kiedy nie wiesz, dokąd iść.

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1
Słuchaj, co ci śpiewam przed snem.

KOBIETA 2
Będzie lżej.

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1, MĘŻCZYZNA 2
Ja ci zaśpiewam:
idź przez
ten mrok!

KOBIETA 2
Pomroka jeszcze trwa,
lecz przecież światło dnia
na pewno jest o krok.

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1, MĘŻCZYZNA 2
Płyń wciąż
pod prąd!

KOBIETA 2
A nowy świt hen tam
oświetli drogę nam,
by ruszyć stąd
na bezpieczny…

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1, MĘŻCZYZNA 2
…stały ląd!
Usłysz to…

MĘŻCZYZNA 2
…co pozwala podtrzymać nadzieję.

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1, MĘŻCZYZNA 2
Usłysz to…

MĘŻCZYZNA 2
…co zagłusza cierpienie i ból.
Usłysz to, usłysz właśnie tę pieśń –
to mój niezawodny lek.

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1, MĘŻCZYZNA 2
Słuchaj, co ci śpiewam przed snem.
Słuchaj o nadziei na brzask.
Słuchaj, jak się bronić przed złem.
Weź ten blask
do rąk
i siej!

MĘŻCZYZNA 1
Słuchaj, co ci śpiewam przed snem.
Niedługo…

KOBIETA 1, KOBIETA 2, MĘŻCZYZNA 1, MĘŻCZYZNA 2
Będzie lżej.

KOBIETA 1
W nieznane wzywa wielka woda!

Usłysz to, oryg. Hear My Song z musicalu/cyklu pieśni Songs for a New World, muz. i sł. oryg. Jason Robert Brown, tłumaczenie na jęz. polski: Małgorzata Lipska (2022)